Ciechanowscy Żydzi. Od prawie 80 lat nie ma ich wśród nas

Na początku listopada 1942 r. Judenrat otrzymał rozkaz przygotowania Żydów do opuszczenia miasta. Zostało to odczytane jako wyrok śmierci.

Zgodnie z nim 6 listopada Żydzi stawili się na zamku, gdzie zostali podzieleni na dwie grupy – zdolnych i niezdolnych do pracy. Tego dnia grupa 1500 mężczyzn została przetransportowana na Górny Śląsk do pracy. …wraz z grupą innych Żydów w łącznej liczbie 1500 osób, przewieziono nas z getta w Ciechanowie, transportem kolejowym do obozu w Oświęcimiu-Brzezince. Bezpośrednio po wyładowaniu nas z wagonów przeprowadzono selekcję więźniów i najzdrowszych wybrano do pracy w obozie. Z ogólnej cyfry na obóz przeznaczono jedynie 500 Żydów. Pozostałe 1000 osób skierowano wprost do komór gazowych i struto( relacja Motka Popioła).

7 listopada na zamku zebrali się pozostali, oddzielono kobiety od mężczyzn, starców wysłano do szpitala i tam wraz z chorymi rozstrzelano.

Na północnym Mazowszu Żydzi mieszkali od ponad pięciu wieków. W tym czasie różnie układały się tu ich losy. Ale szczególnie okrutna była dla nich niemiecka okupacja w czasie II wojny światowej. Prawie 80 lat temu z Ciechanowa oraz całej, utworzonej przez Niemców i włączonej do Prus Wschodnich, rejencji ciechanowskiej wysiedlono i wymordowano łącznie około 60 tysięcy osób pochodzenia żydowskiego. Stanowiło to ponad 90 procent ogółu ludności żydowskiej zamieszkującej wtedy ten obszar. Wcześniej ludność tę zgromadzono w 24 gettach, gdzie żyła w warunkach urągających godności ludzkiej. Dla władz III Rzeszy, Żydzi a także Romowie stanowili grupy narodowościowe, którym odmówiono wszelkich cywilizowanych praw ludzkich. Polaków w haniebny sposób traktowano jak podludzi, ale Żydzi dla Niemców mieli jeszcze niższy status.

Na początku lat trzydziestych, według spisu powszechnego z 1931 roku, na północnym Mazowszu (w powiatach włączonych później przez Niemców do III Rzeszy) w miastach i wsiach mieszkało łącznie 75 362 osoby narodowości żydowskiej. Większość (62 730 osób tj. ponad 83,2%) mieszkała w miastach. Struktura społeczna żydowskich mieszkańców miast na północnym Mazowszu, również na ziemi ciechanowskiej, pod koniec lat trzydziestych była zróżnicowana. Wynikało to głównie z zamożności i wykształcenia poszczególnych osób. Większość była niezamożna i posiadała podstawowe wykształcenie, zdobywane głównie we własnych żydowskich szkołach. Przy poparciu i udziale finansowym rabina Joela Wajngartena, zorganizowano przedszkole i szkołę religijną dla uboższych dziewcząt żydowskich „Bet-Jaakow”.

Ale była również pewna grupa zamożnej i dobrze wykształconej inteligencji żydowskiej, która stanowiła elitę lokalnych społeczności.

W okresie międzywojennym Żydzi w Ciechanowie mieszkali wokół Rynku i przyległych ulicach. Obszar ten w znacznej części pokrywał się z projektowanym w XIX w. tzw. rewirem żydowskim. Ta część miasta zabudowana była „starymi pochylonymi domkami, tulącymi się jeden do drugiego, z zawilgoconymi ścianami”. Mieszkała tu głównie biedota żydowska.

Cały artykuł w 46 numerze "Tygodnika z 16 listopada 2021 r.

Dodaj komentarz

Kod antyspamowy
Odśwież

ul. Ściegiennego 2
06-400 Ciechanów
tel/fax: (23) 672 34 02
e-mail: sekretariat@ciechpress.pl